پاسخ سریع: چه کسانی مشمول سامانه مودیان هستند؟
در متن فعلی قانون، «اشخاص مشمول» به اشخاص تجاری و غیرتجاری تقسیم می‌شوند؛ اما وقتی درباره تکالیف کسب‌وکار و صدور صورتحساب صحبت می‌کنیم، محور اصلی اشخاص تجاری یا همان مودیان هستند. این گروه طیف گسترده‌ای از صاحبان مشاغل، برخی اشخاص حقیقی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم، اشخاص حقوقی ایرانی و اشخاص حقوقی غیرایرانی دارای شعبه، نماینده یا کارگزار در ایران را دربر می‌گیرد. با این حال، مشمول بودن قانون با الزام یکسان همه افراد به صدور صورتحساب الکترونیکی یکی نیست. در سال ۱۴۰۵ برای برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط، معافیت صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم تا سقف فروش کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال، معادل ۱۲ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.
نکته مهم برای سال ۱۴۰۵
بخش معافیت این مقاله بر مبنای بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۲۹ تنظیم شده است. مقررات سامانه مودیان ممکن است با قانون، آیین‌نامه، بخشنامه یا اطلاعیه جدید تغییر کند؛ بنابراین برای پرونده‌های حساس، آخرین وضعیت کارپوشه و مقررات جاری نیز باید کنترل شود.
منظور از «مشمول سامانه مودیان» چیست؟
در ادبیات روزمره مالیاتی، وقتی گفته میشود یک شخص «مشمول سامانه مودیان» است، معمولاً منظور این است که فعالیت او در دامنه قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان قرار دارد و باید تکالیف مرتبط با کارپوشه، پایانه فروشگاهی، صورتحساب الکترونیکی و سایر الزامات قانونی را متناسب با وضعیت خود رعایت کند.
اما از نظر حقوقی، پس از اصلاحات سال ۱۴۰۴، قانون اصطلاح «اشخاص مشمول» را گسترده‌تر تعریف کرده و آن را به دو دسته اشخاص تجاری و اشخاص غیرتجاری تقسیم کرده است. در خود قانون نیز هرجا از «مودی» و «مودیان» صحبت میشود، منظور اشخاص تجاری است.
مشمول قانون
یعنی شخص در یکی از گروه‌هایی قرار می‌گیرد که قانون برای آن‌ها تعریف، کارپوشه یا تکلیف تعیین کرده است.
مودی یا شخص تجاری
گروهی است که تکالیف کسب‌وکاری سامانه مودیان، از جمله صورتحساب الکترونیکی، برای آن اهمیت مستقیم دارد.
مکلف به صدور صورتحساب
مرحله‌ای جداگانه است؛ چون ممکن است یک صاحب شغل مشمول قانون باشد اما با احراز شرایط، از صدور نوع اول و دوم معاف شود.
اشخاص مشمول سامانه مودیان چه گروه‌هایی هستند؟
طبق متن فعلی قانون، اشخاص مشمول به دو گروه اصلی تقسیم شده‌اند:
اشخاص تجاری
اشخاصی که در قانون «مودی» محسوب می‌شوند؛ از جمله گروه‌هایی از اشخاص حقیقی دارای فعالیت اقتصادی و اشخاص حقوقی ایرانی یا اشخاص حقوقی خارجی دارای حضور تجاری در ایران.
اشخاص غیرتجاری
اشخاص حقیقی دارای شماره ملی یا شماره اختصاصی اتباع خارجی که در قانون در جایگاه مصرف‌کننده نهایی تعریف شده‌اند؛ مگر آنکه نسبت به فعالیت تجاری خود در نظام مالیاتی ثبت شده باشند.
اشخاص تجاری یا مودیان دقیقاً چه کسانی هستند؟
- کلیه اشخاص حقیقی موضوع فصل دوم از باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم؛
- اشخاص حقیقی که از اشتغال به مشاغل موضوع فصل چهارم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم درآمد کسب می‌کنند؛
- اشخاص حقیقی مشمول ماده ۷۷ قانون مالیات‌های مستقیم؛
- کلیه اشخاص حقوقی ایرانی دارای فعالیت انتفاعی یا غیرانتفاعی؛
- اشخاص حقوقی غیرایرانی که در ایران شعبه، نماینده، کارگزار یا موارد مشابه دارند.
در نتیجه، دامنه مودیان فقط به شرکت‌های بزرگ یا مشمولان ارزش افزوده محدود نیست. بخش بزرگی از صاحبان کسب‌وکار، شرکت‌ها، موسسات و فعالان اقتصادی در این تعریف قرار می‌گیرند.
وضعیت اشخاص حقوقی؛ شرکت‌ها و موسسات
اشخاص حقوقی ایرانی دارای فعالیت انتفاعی یا غیرانتفاعی در تعریف فعلی اشخاص تجاری قرار دارند. همچنین اشخاص حقوقی غیرایرانی که در ایران شعبه، نماینده، کارگزار یا ساختار مشابه دارند نیز در دامنه قانون قرار گرفته‌اند.
موسسات حقوقی
شرکت‌های تولیدی و خدماتی
شرکت‌های پخش و فروش
شعب و نمایندگی‌های اشخاص حقوقی خارجی
وضعیت اشخاص حقیقی و صاحبان مشاغل
صاحبان مشاغل صنفی و غیرصنفی و بسیاری از اشخاص حقیقی دارای فعالیت اقتصادی در دامنه اشخاص تجاری قرار می‌گیرند. برای این گروه باید علاوه بر اصل شمول، موضوع الزام یا معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی نیز جداگانه بررسی شود.
در سال ۱۴۰۵، برخی صاحبان مشاغل با رعایت شرایط بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ و تا زمانی که مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها از نصاب مقرر عبور نکرده باشد، می‌توانند از معافیت صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم استفاده کنند. در مقابل، برخی گروههای شغلی خاص صرف‌نظر از میزان فروش در فهرست استثناها قرار دارند.
اشخاص غیرتجاری چه کسانی هستند؟
بر اساس اصلاحات سال ۱۴۰۴، اشخاص غیرتجاری شامل اشخاص حقیقی در مناطق مختلف کشور، از جمله مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی، هستند که شماره ملی یا شماره اختصاصی اتباع خارجی دارند. در قانون، «مصرف‌کننده نهایی» به این گروه اشاره دارد.
این تعریف به این معنی نیست که همه مردم باید مانند یک شرکت یا فروشگاه برای خریدهای روزمره صورتحساب فروش صادر کنند. تکالیف کسب‌وکاری مورد بحث این مقاله عمدتاً مربوط به اشخاص تجاری یا مودیان است. اگر یک شخص غیرتجاری بابت فعالیت تجاری خود در نظام مالیاتی ثبت شود، نسبت به آن فعالیت در جایگاه شخص تجاری بررسی میشود.
عضویت در سامانه مودیان و ایجاد کارپوشه چگونه انجام میشود؟
قانون تسهیل تکالیف مودیان، سازمان امور مالیاتی را مکلف کرده است برای مودیان ثبت‌شده در نظام مالیاتی، عضویت سامانه مودیان و تخصیص کارپوشه را انجام دهد. بعد از ثبت‌نام مودی در نظام مالیاتی نیز سازمان باید در مهلت قانونی نسبت به عضویت و ایجاد کارپوشه اقدام کند.
پس مسئولیت مودی چیست؟
مودی همچنان باید وضعیت پرونده مالیاتی، اطلاعات هویتی و شغلی، شعب، حساب‌های تجاری، کارتخوان‌ها و درگاه‌ها، وضعیت کارپوشه و روش ارسال صورتحساب‌های خود را کنترل کند. ایجاد کارپوشه توسط سازمان به معنی حذف سایر تکالیف یا بی‌نیازی از کنترل اطلاعات نیست.
آیا همه مشمولان باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنند؟
خیر. پاسخ دقیق به وضعیت شخص، نوع فعالیت، شخصیت حقیقی یا حقوقی، میزان فروش، مقررات خاص حرفه و شرایط معافیت بستگی دارد. مهم‌ترین نکته این است که اصل مشمول بودن قانون را با الزام به صدور نوع مشخصی از صورتحساب در یک سال خاص یکی ندانیم.
معافیت صدور صورتحساب الکترونیکی در سال ۱۴۰۵؛ نصاب ۱۲ میلیارد تومان
ماده ۱۴ مکرر قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان برای تسهیل تکالیف برخی مودیان، امکان معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی را پیش‌بینی کرده است. سازمان امور مالیاتی نیز در بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ مورخ ۲۹ شهریور ۱۴۰۵، شرایط معافیت سال ۱۴۰۵ را اعلام کرده است.
بر اساس بخشنامه سال ۱۴۰۵، صاحبان مشاغل موضوع فصل چهارم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم که تا پایان سال ۱۴۰۴ از معافیت موضوع ماده ۱۴ مکرر بهره‌مند بوده‌اند یا در سال ۱۴۰۵ شروع به فعالیت می‌کنند، در صورتی که مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال باشد و در گروههای مستثنا قرار نگیرند، از صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم در سال ۱۴۰۵ معاف خواهند بود.
چه کسانی با وجود فروش پایین از معافیت سال ۱۴۰۵ استفاده نمی‌کنند؟
طبق ضوابط اعلام‌شده برای سال ۱۴۰۵، برخی گروه‌ها صرف‌نظر از میزان فروش سالانه در فهرست استثناها قرار دارند. از مهم‌ترین گروههای اعلام‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
شرکت‌ها و سایر اشخاص حقوقی
پزشکان، پیراپزشکان، داروسازان و داروخانه‌ها در مصادیق مقرر
در حدود مصادیق اعلام‌شده در مقررات مربوط
گروههای حقوقی مقرر در بخشنامه
عرضه‌کنندگان مشمول مقررات خاص این حوزه
در موارد فروش به واحدهای فرآوری طبق ضوابط مربوط
واحدهای تولیدی، صنعتی، معدنی و خدماتی مشمول مقررات آلایندگی
توصیه: اگر فعالیت شما در یکی از گروههای تخصصی بالا قرار دارد، صرفاً بر اساس مبلغ فروش تصمیم نگیرید. عنوان دقیق فعالیت و وضعیت پرونده باید با متن بخشنامه و مقررات همان حوزه تطبیق داده شود.
اگر فروش در سال ۱۴۰۵ از ۱۲ میلیارد تومان عبور کند چه میشود؟
عبور از نصاب لزوماً به معنی شروع الزام از همان روز نیست. طبق ضابطه اعلام‌شده برای سال ۱۴۰۵، شروع الزام به دورهای بستگی دارد که فروش تجمعی از نصاب عبور کرده و از ابتدای دومین دوره پس از پایان دوره عبور از نصاب اعمال میشود.
کارتخوان و درگاه پرداخت چه نقشی در صورتحساب الکترونیکی دارند؟
در تعریف فعلی صورتحساب الکترونیکی در قانون، در مواردی که دستگاه کارتخوان بانکی یا درگاه پرداخت الکترونیکی به‌عنوان پایانه فروشگاهی استفاده میشود، رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید در حکم صورتحساب الکترونیکی است. با این حال، استفاده صحیح از این حکم به وضعیت مودی، نوع فعالیت، نحوه اتصال ابزار پرداخت و قواعد اجرایی مربوط بستگی دارد.
بنابراین صرف داشتن کارتخوان نباید به‌صورت خودکار به این نتیجه منجر شود که تمام تکالیف صورتحساب کسب‌وکار انجام شده است. اتصال ابزار پرداخت به پرونده درست، صحت اطلاعات و نوع عملیات همچنان اهمیت دارد.
معافیت ارزش افزوده با معافیت صورتحساب الکترونیکی فرق دارد
یکی از اشتباهات رایج این است که مودی تصور می‌کند چون کالا یا خدمت او از مالیات بر ارزش افزوده معاف است، پس صدور صورتحساب الکترونیکی هم برای او الزامی نیست. این دو موضوع از نظر حقوقی یکسان نیستند.
| موضوع | مفهوم | نتیجه |
|---|---|---|
| معافیت مالیات بر ارزش افزوده | به وضعیت مالیاتی کالا، خدمت یا فعالیت مربوط است. | لزوماً به معنی معافیت از صدور یا ثبت صورتحساب نیست. |
| معافیت ماده ۱۴ مکرر | به معافیت برخی مودیان واجد شرایط از صدور صورتحساب الکترونیکی مربوط است. | شرایط، نصاب و استثناهای خاص خود را دارد. |
مهم‌ترین تکالیف مشمولان سامانه مودیان چیست؟
تکالیف دقیق هر مودی به وضعیت پرونده و نوع فعالیت بستگی دارد، اما برای اغلب کسب‌وکارها چند محور اهمیت ویژه‌ای دارد:
کنترل پرونده و کارپوشه
اطمینان از صحیح بودن اطلاعات، شعب و وضعیت پرونده مالیاتی.
کنترل حساب‌ها و ابزار پرداخت
هماهنگی حساب‌های تجاری، کارتخوان‌ها و درگاه‌های مورد استفاده با پرونده.
تشخیص صحیح وضعیت الزام
بررسی شخصیت حقیقی یا حقوقی، نوع فعالیت، نصاب و استثناها.
صدور صورتحساب صحیح
انتخاب نوع و الگوی مناسب و درج اطلاعات معتبر در صورتحساب.
ارسال و پیگیری نتیجه
ارسال به‌تنهایی کافی نیست؛ وضعیت ثبت و پاسخ سامانه باید کنترل شود.
کنترل فروش تجمعی
برای استفاده‌کنندگان از معافیت سال ۱۴۰۵، کنترل مستمر فروش ضروری است.
خرده‌فروشی‌ها و واحدهای صنفی چه تکلیفی دارند؟
قانون برای خرده‌فروشی‌ها و واحدهای صنفی که مستقیماً با مصرف‌کننده نهایی ارتباط دارند، علاوه بر عضویت در سامانه مودیان، استفاده از پایانه فروشگاهی را نیز پیش‌بینی کرده است. در مقابل، مودیانی که مستقیماً با مصرف‌کننده نهایی ارتباط ندارند الزام یکسانی به استفاده از پایانه فروشگاهی ندارند، اما باید صورتحساب‌های خود را طبق ترتیبات مقرر از طریق سامانه مودیان صادر کنند.
فعالیت خارج از ایران چه وضعیتی دارد؟
در متن فعلی قانون، اشخاص تجاری در خصوص فعالیت‌های خود در خارج از ایران الزام به صدور صورتحساب الکترونیکی ندارند. البته تشخیص اینکه یک فعالیت مشخص واقعاً مشمول این حکم است یا خیر، باید با توجه به ماهیت معامله، محل انجام فعالیت و اسناد مربوط بررسی شود.
۸ اشتباه رایج درباره مشمولان سامانه مودیان
فروش پایین ممکن است در شرایط مشخص باعث معافیت از صدور نوع اول و دوم شود؛ نه اینکه اصل شمول قانون را حذف کند.
اشخاص حقوقی در گروههای مستثنا از معافیت بخشنامه سال ۱۴۰۵ قرار دارند.
معافیت ارزش افزوده و معافیت از صدور صورتحساب دو حکم مستقل هستند.
کارتخوان باید در بستر و پرونده درست استفاده شود و داشتن دستگاه به‌تنهایی جای کنترل تکالیف را نمی‌گیرد.
شروع الزام براساس دوره عبور از نصاب تعیین میشود.
وضعیت پرونده، حساب‌ها، ابزار پرداخت، صورتحساب‌ها و پاسخ‌های سامانه باید کنترل شوند.
عبور از نصاب می‌تواند زمان پایان معافیت را فعال کند.
شخصیت حقیقی یا حقوقی، نوع فعالیت، فروش، صنف و مقررات اختصاصی روی تکلیف اثر می‌گذارد.
چک‌لیست تشخیص وضعیت کسب‌وکار شما
برای اینکه سریع‌تر وضعیت خود را مشخص کنید، این پرسش‌ها را به‌ترتیب بررسی کنید:
سامانه مودیان را از یک تکلیف پیچیده به یک فرآیند قابل مدیریت تبدیل کنید
ریما، به‌عنوان شرکت معتمد ارائه‌کننده خدمات مالیاتی نوع اول، به کسب‌وکارها کمک می‌کند فرآیند صدور، ثبت، ارسال و پیگیری صورتحساب‌های الکترونیکی را منظم‌تر و مطمئن‌تر مدیریت کنند. برای شرکت‌ها و سازمان‌هایی که اطلاعات فروش خود را در نرم‌افزار حسابداری، ERP، CRM یا سامانه داخلی ثبت می‌کنند، راهکار اتصال مستقیم API ریما نیز امکان انتقال خودکار داده‌ها، کاهش ورود مجدد اطلاعات و پایش وضعیت صورتحساب را فراهم می‌کند.
درخواست مشاوره
نام و شماره موبایل خود را وارد کنید تا کارشناسان ریما در کوتاه‌ترین زمان با شما تماس بگیرند.
جمع‌بندی؛ آیا شما مشمول سامانه مودیان هستید؟
اگر به‌عنوان شخص تجاری در نظام مالیاتی فعالیت می‌کنید، سامانه مودیان بخشی از چارچوب مالیاتی شماست؛ اما برای تعیین اینکه دقیقاً چه تکلیفی دارید، باید شخصیت مودی، نوع فعالیت، میزان فروش، مقررات خاص حرفه و معافیت‌های همان سال بررسی شود.
در سال ۱۴۰۵، برای برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط، فروش کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال یا ۱۲ میلیارد تومان می‌تواند امکان استفاده از معافیت صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی نوع اول و دوم را ایجاد کند. این معافیت عمومی نیست و اشخاص حقوقی و چند گروه شغلی خاص در فهرست استثناها قرار دارند.
اگر فروش از نصاب عبور کند، تاریخ شروع الزام نیز باید بر اساس دوره عبور از نصاب محاسبه شود. به همین دلیل، مدیریت سامانه مودیان فقط به «ارسال یک فاکتور» محدود نمی‌شود؛ کنترل پرونده، فروش تجمعی، ابزارهای پرداخت، اطلاعات صورتحساب و وضعیت ثبت در سامانه، همه بخشی از یک فرآیند مالیاتی منظم هستند.
مطالب مرتبط در ریما
سوالات متداول درباره مشمولان سامانه مودیان
مشمولان سامانه مودیان چه کسانی هستند؟
در قانون فعلی، اشخاص مشمول به اشخاص تجاری و غیرتجاری تقسیم می‌شوند. برای تکالیف کسب‌وکاری، اشخاص تجاری یا مودیان شامل گروههای گسترده‌ای از صاحبان مشاغل، اشخاص حقیقی مقرر در قانون و اشخاص حقوقی هستند.
آیا همه صاحبان مشاغل باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنند؟
اصل شمول قانون گسترده است، اما الزام به صدور صورتحساب به شرایط پرونده، نوع فعالیت، فروش و معافیت‌های همان سال بستگی دارد.
معافیت ۱۲ میلیارد تومانی سال ۱۴۰۵ برای چه کسانی است؟
برای برخی صاحبان مشاغل واجد شرایط که طبق بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۵۱ مشمول معافیت هستند و مجموع فروش کالا و خدمات آن‌ها در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال است، معافیت از صدور و ثبت صورتحساب نوع اول و دوم پیش‌بینی شده است.
آیا شرکت با فروش کمتر از ۱۲ میلیارد تومان معاف است؟
خیر؛ اشخاص حقوقی در فهرست گروههای مستثنا از معافیت بخشنامه سال ۱۴۰۵ قرار دارند و پایین بودن فروش به‌تنهایی موجب این معافیت نمی‌شود.
اگر فروش از ۱۲ میلیارد تومان بیشتر شود، از چه زمانی صدور صورتحساب الزامی میشود؟
طبق ضابطه سال ۱۴۰۵، زمان شروع الزام بر اساس دوره عبور از نصاب تعیین میشود و از ابتدای دومین دوره پس از پایان دوره عبور از نصاب اعمال خواهد شد.
آیا کارتخوان جای صورتحساب الکترونیکی را می‌گیرد؟
در مواردی که کارتخوان یا درگاه پرداخت به‌عنوان پایانه فروشگاهی استفاده میشود، قانون رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت خرید را در حکم صورتحساب الکترونیکی می‌داند؛ با این حال وضعیت اتصال ابزار پرداخت و مقررات اجرایی مربوط باید رعایت شود.
آیا معافیت ارزش افزوده یعنی معافیت از سامانه مودیان؟
خیر. معافیت مالیات بر ارزش افزوده و معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی دو موضوع متفاوت هستند و باید جداگانه بررسی شوند.
